Kỹ thuật trồng và chăm sóc cây hạt tiêu
Tiêu là loại cây có thể sống lâu năm và có giá trị kinh tế cao. Một ha tiêu nếu được chăm sóc chu đáo có thể cho năng suất 3 - 4 tấn trong một năm. Tuy nhiên tiêu là loại cây khá kén đất, thích hợp với đất có tầng phong hoá dày như đất đỏ bazan, đất phù sa, đất nâu vàng... Nó cũng có thể được trồng ở một số loại đất như đất xám, đất pha cát nhưng phải được chăm sóc tốt hơn, bón phân và tưới nước cũng thường xuyên hơn. Đất trồng tiêu phải ở độ cao lớn, thoát nước tốt và không có sâu đất, trùng đất phá hoại. Kỹ thuật trồng tiêu gồm rất nhiều khâu từ việc ươm giống đến việc làm mọc tiêu, chữa bệnh chăm sóc cho cây. Dưới đây chúng tôi xin trình bày những bước cơ bản nhất của kỹ thuật trồng tiêu.
 |
| cây tiêu |
a. Ương cây giống: Tiêu có thể trồng bằng hạt hoặc giâm bằng cành. Để giâm bằng cành người ta lựa chọn những cành bánh tẻ (không non không già) làm mồi ương. Nên chọn những cành mập, các đốt mọc đều nhau. Cắt một đoạn khoảng 35 - 40cm, tỉa bắt lá rồi nhúng vào dung dịch 2,4 D có nồng độ 15 - 20 phần triệu (15 - 20 mg/1 lít nước). Sau khi ngâm 15 - 20 phút thì đem giấm vào đất đã được làm sẵn. Đất ương cây giống cân bón nhiều phân bao gồm phân chuồng hoai, phân lân, vôi... Sau khi chuẩn bị xong đất, chúng ta tiến hành cắt cành tiêu để giâm. Nên giâm tiêu vào lúc nắng nhẹ hoặc buổi chiều. Đặt cành tiêu đã nhúng vào dung dịch 2,4D xuống đất sao cho đất ngập đến 2 mặt lá. Sau khi giảm, tốt nhất nên làm giàn che, tưới đủ nước để cành giâm bắt rễ nhanh. Một thời gian ngắn sau khi bén rễ, mầm lá sẽ mọc ra, mâm mọc được khoảng 2 cm thì nên tưới bằng nước đạm pha loãng. Cũng có thể tưới bằng dung dịch urê hoặc sunphat... Khi cành tiêu đã mọc mầm mới, nên dỡ bớt dàn che để cây hứng ánh sáng tự nhiên. Sau khoảng 6 tháng cành tiêu sẽ phát triển hoàn toàn, các cây đã trưởng thành thì có thể đem trồng quanh nọc tiêu.
b. Làm đất trồng tiêu: Đất trồng tiêu gồm có các thành phần sau: Phân chuồng hoai, rác mục, phân bùn đã phơi ải, phân lân nung chảy trộn đều với đất thường. Sau khi trồng tiêu nên tưới nước đều đặn để đất có đủ độ ẩm. Sau khi trồng khoảng 20 - 25 ngày nên hoà phân đạm với nước rồi tưới cho đất, giúp cho cây mọc nhanh.
c. Nọc tiêu: Nọc tiêu là một cây được dùng làm chỗ leo cho cây tiêu.
Nọc tiêu có 2 loại:
+ Nộc sống: là những cây gỗ đã được trồng sẵn khi cây cao 5m ta có thể chặt bớt cành lá rậm rạp, rồi đem mọi tiêu trồng xung quanh.
Cây làm nọc sống phải là cây mọc khoẻ, thân thẳng, ít có cành rậm rạp để không che nhiều nắng. Cây cũng phải khoẻ để có thể chặt tỉa nhiều lần. Vỏ cây phải nhám để rễ tiêu dễ bám và không tróc vỏ thường xuyên để cây tiêu có thể làm ảnh hưởng đến bộ rễ của cây tiêu. Tìm cây làm nọc sống nên chọn cây ít có sâu bệnh... Chúng ta có thể tham khảo một số cây sau:
- Cây Vông: Cây có đặc điểm là phát triển nhanh sức sống tốt, thân thẳng... Đây là cây làm nọc tiêu phổ biến nhất.
- Cây Lồng mứt: Cây này mọc nhanh, vỏ nhám không nứt nẻ. Tuy nhiên cây phát triển chậm, khó trồng bằng cành.
- Còn có một số cây có thể làm nọc sống như cây gạo, cây gòn, các cây họ Đậu... như keo đậu, muồng đen, keo lá nhỏ.
* Nọc khô (Nọc chết): Cây làm nọc khô có ưu điểm là tiện lợi, không cần phải tỉa cành, có thể trồng tiêu ngay mà không phải chờ lâu. Tuy nhiên do là cây khô nên phải đảm bảo được tính lâu dài của nọc tiêu. Cây phải lâu mục, chống chịu tốt với côn trùng và các loại nấm ký sinh. Cây làm nọc khô cũng phải cao 4,5 - 5m, đường kính khoảng 10 - 15cm. Dưới đây là danh mục một số loại cây có thể làm nọc khô:
- Cây càm xe: chịu được thời tiết xấu, chống côn trùng và nấm mốc. Tuy nhiên đây là loại gỗ quý, cần hạn chế khai thác.
- Cây cà nhắc: có tính chất giống gỗ căm xe.
- Cây cà duối: chống chịu nấm mốc và côn trùng.
- Cây tán, cây viết, cây xoan... cũng có thể dùng làm nọc tiêu.
Ngày nay người ta xây trục tiêu bằng gạch nên có thể trồng được nhiều nọc tiêu.
d. Chăm sóc nọc tiêu: Sau khi trồng khoảng 3 - 4 tuần cần phải kiểm tra thường xuyên. Nếu phát hiện ra cành héo hoặc bị bệnh thì phải trồng lại ngay để cho vườn tiêu mọc đều. Cây tiêu không thích ánh sáng và nhiệt độ cao vì vậy trong vườn tiêu nên có những cây cao để che bớt nắng. Tốt nhất là trồng xen kẽ theo tỉ lệ một hàng cây thì hai hàng tiêu. Đặc biệt là nên trồng theo hướng Đông Tây để che ánh sáng trực tiếp. Trong quá trình chăm sóc cây nên chú ý tỉa bớt những cành mọc sà xuống đất. Nọc tiêu cần phải thoáng để cho hoa thụ phấn dễ dàng, cây cho quả sai. Cũng nên tỉa ngọn đúng lúc để cây ra nhiều nhánh ôm đều lấy trụ tiêu và sẽ cho hoa, trái đều đặn, cây cho năng suất cao.
 |
| hạt tiêu |
Tiêu cần đất tốt có nhiều phân. Lượng phân tuỳ thuộc vào loại đất và thực trạng của cây. Cứ mỗi bồn tiểu đường kính 1,2 - 1,4m cân bón 20 - 30 kg phân chuồng hoai; 5 - 7 kg phân lân; 0,5 - 1kg phân kali. 1kg sunphát đạm. Có thể tưới hoặc có thể trộn đều các loại phân trên với một ít đất bột rồi bón vào xung quanh gốc. Trong thời kỳ cây ra hoa có thể thêm phân NPK phun trực tiếp vào cây để hoa đậu được nhiều hơn.
e. Phòng trừ sâu bệnh cho tiêu:
+ Bệnh thối rễ, thối gốc: Triệu chứng của bệnh này là cây chậm lớn lá úa vàng, nhanh héo và rụng dần. Cũng có khi thấy thân rụng dần từng đốt làm cây chết nhanh. Khi quan sát gốc nếu thấy gốc rễ thâm đen, có chất nhầy, gốc có mùi thối thì đó là biểu hiện của bệnh này. Bệnh này do rất nhiều loại nấm gây ra như: Fusrium, Pythium, Rhizotouia... Để phòng trừ các bệnh trên nên kết hợp từ nhiều khâu như làm đất, chọn hom, xử lý đất bằng Furadan 3H. Giữ cành tiêu khỏi bị dập nát để tránh cho bệnh xâm nhập vào.
+ Bệnh tuyến trùng: Biểu hiện ban đầu là thân . tiêu bị vàng, phát triển kém, năng suất giảm dần, khả năng hút các chất khoáng kém. Cây có bệnh thì rễ cây bị thối từng đoạn, rễ phụ ít phát triển. Trong thời gian bị bệnh này cây dễ bị các bệnh khác tấn công.Bệnh này có nguyên nhân từ các nhóm tuyến trùng ký sinh gây bệnh bướu cổ. Phổ biến có 2 loại Meloidogyne arenaria và Meloidogyne incognita. Hai loại vi khuẩn này chui vào sống trong rễ cây, hút lấy chất của rễ cây làm cho cây khô héo, không có chức năng hút thức ăn. Ngoài ra còn gặp một số loại như Pratylenchus, Xxiphinema... ngoài việc chích hút nhựa cây còn mở đường cho các vi khuẩn khác xâm nhập. Để diệt loại trùng này ta có thể dùng Mocap Aldicacb, Phenaniphos. Nhược điểm của những loại thuốc này là giá quá đắt, vì vậy người trồng nên dùng thuốc Furadan để hạn chế bệnh. Người ta dùng Furadan 3H liều 50g hay Mocap 10G (20g) cho mỗi hồ tiêu. Tuy nhiên, phương pháp đơn giản nhất vẫn là phòng ngừa bằng các thao tác phơi đất xử lý đất, bón phân, tránh làm tổn thương rễ cây.
+ Bệnh thối trái: Khi bị bệnh này cây chậm phát triển, lá úa vàng, trên trái tiêu non xuất hiện nhiều chấm đen, lá cây và trái cây rụng dân.
+ Bệnh vằn lá: Biểu hiện của bệnh là trên lá với những vết xanh đậm xen kẽ với các đường gân lá. Lá bị cong, cuốn lại. Bệnh này do vi rút gây ra, khi bị nhiễm bệnh thì rất khó chữa. Cách tốt nhất là nên nhổ bỏ cây để tránh lây lan và phun thuốc sâu để diệt các côn trùng truyền bệnh sang cây khác.
g. Thu hoạch: Thời gian từ khi tiêu ra hoa cho đến lúc thu hoạch được kéo dài trong vòng 3 - 5 5 tháng. Nhìn kỹ chùm trên có vài quả chín màu đỏ là đã đến kỳ thu hoạch tiêu. Người ta hái cả chùm về để nhà cho hạt chín đều rồi đem ra phơi. Phơi khoảng 3 nắng là được (độ ẩm còn 12 - 13%).
Phòng trừ sâu bệnh hại cây tiêu
Gây bệnh cho tiêu gồm những bệnh do nấm hại, bệnh thán thư và các loại sâu hại như mối tiêu, rệp sáp giả. các loại bọ rầy... Các loại bệnh hại:
Bệnh do nấm hại: Đáng chú ý nhất là bệnh chết nhanh do nấm phytophthora và bệnh chết chậm do các nấm Rhizoctozi, Fusarium và Pythium.
- Bệnh chết nhanh: Đầu tiên cây tiêu bị héo, sau đó là vàng úa và rụng rất nhanh, tiếp theo lá đọt và các đốt cành bị rụng để trở lại thân chính với vài cành khô héo bám trên trụ tiêu. Từ khi xuất hiện triệu chứng đến khi cây chết trong khoảng 7-10 ngày nên gọi là bệnh chết nhanh.
- Bệnh chết chậm: Cây sinh trưởng kém, các lá bị vàng và rụng từ phía gốc trở lên, các đốt cành và thân rụng dần từ trên xuống. Quá trình này diễn ra tương đối chậm, khoảng vài ba tháng, có khi cây không chết, nhưng phát triển èo uột, cằn cỗi. Các loại nấm gây hại tồn tại trong đất, phá huỷ bộ rễ và gốc, cản trở sự hấp thụ dinh dưỡng làm tiêu héo dần và chết.
Phòng trừ rệp sáp hại tiêu, cà phê
Rệp sáp (tên khoa học là Pseudococcus sp) có hình bầu dục dài khoảng 4 mm, ngang 2-3 mm, thân có phủ lớp sáp trắng, quanh mình có các tia sáp dài trắng xốp. Rệp càng lớn càng ít di chuyển, di chuyển từ nơi này sang nơi khác chủ yếu nhờ kiến cộng sinh. Rệp cái đẻ trứng thành bọc có hàng trăm trứng, bên ngoài có lớp sáp trắng bao phủ. Rệp non mới nở màu hồng, trên mình chưa có sáp, chân khá phát triển di chuyển tìm nơi sinh sống cố định.
Vào cuối mùa mưa chuyển sang mùa khô, rệp sáp phát triển tăng dần mật số, là loài sâu hại nguy hiểm cho cây tiêu, cà phê làm cho cây còi cọc, suy nhược, bị hại nặng có thể làm vườn cây lụi tàn và chết.
Rệp sáp gây hại bằng cách:
- Sống tập trung thành từng đám bám chặt vào các ngọn non, cuống lá, gié bông, chùm trái, kẽ cành hoặc mặt dưới lá, chích hút nhựa làm lá và quả héo khô, rụng non. Sau thời gian rệp phát sinh thường có nấm bồ hóng đen phát triển trên chất thải do rệp tiết ra làm đen vỏ quả, mặt lá gây trở ngại khả năng quang hợp của cây.
- Rệp còn chui xuống đất bám vào hút dịch ở gốc thân, cổ rễ. Khi rệp phá hại lâu ngày ở rễ, chúng cộng sinh với nấm Bornetina ở trong đất tạo thành những vùng u lớn bề mặt xù xì màu trắng xám bao quanh các đoạn rễ, bên trong là một đám rệp đủ các lứa tuổi đang bám chặt vào mặt rễ đã bong tróc hết vỏ để chích hút. Các loài tuyến trùng, nấm bệnh cũng theo các vết thương xâm nhập gây tác hại trầm trọng hơn. Khi rễ bị hại nặng cây rất cằn cỗi, lá vàng rồi héo dần và chết do bộ rễ bị phá hủy không còn khả năng hút nước và chất dinh dưỡng nuôi cây.
Để phòng trừ rệp sáp cần phải:
- Cắt tỉa những cành sâu bệnh, cành già, cành tược nằm trong tán lá để vườn cây thông thoáng.
- Thường xuyên dọn sạch cỏ rác, lá cây mục tụ ở xung quanh gốc để phá vỡ nơi trú ngụ của kiến.
- Dùng máy bơm xịt mạnh tia nước vào chỗ có nhiều nẹp đeo bám có tác dụng rửa trôi bớt rệp, đồng thời tạo ẩm độ trên cây làm giảm mật số rệp.
- Thường xuyên kiểm tra để phát hiện sự xuất hiện của rệp sáp ở trên lá, cành, chùm quả, thân, phần thân giáp với mặt đất và phần rễ trong đất. Nếu thấy có rệp dù ở một số thấp cũng phải diệt trừ ngay vì rệp sáp sinh sản rất nhanh.
- Trừ rệp sáp trên lá và chùm quả: phun thuốc kỹ ướt đều cây, phun hai lần cách nhau 7-10 ngày để diệt tiếp lứa rệp non mới nở.
+ Nurelle D 25/2.5EC, Oncol 20EC :25-30 ml/ bình 8 lít
+ Cori 23EC: 20 ml/bình 8 lít
+ Mospilan 3EC: 15 ml/bình 8 lít
+ Elsan 50EC: 30 ml/bình 8 lít
+ Applaud 10WP: 20-30 g/bình 8 lít hoặc Applaud 25SC: 8-12 m/ bình 8 lít
+ Dầu khoáng Citrole 96.3EC: 40 ml/bình 8 lít
- Trừ rệp sáp hại rễ:
+ Oncol 20EC: Pha 50 ml/10 lít nước, tưới vào vùng rễ 4-8 lít dung dịch thuốc cho một gốc tùy theo cây lớn nhỏ. Nếu đất khô, tưới nước một ngày trước khi tưới thuốc đề đất có đủ ẩm độ giúp cho thuốc dễ khuếch tán xuống tới vùng rễ bị rệp sáp gây hại.
+ Lorsban 15G: xới quanh gốc sâu 10 cm, rắc thuốc + 20-30 g/gốc,sau đó phủ đất và tưới nước cho cây.
